UA-118292059-1

Monthly Archives: februari 2020

Jan Weissenbruch

Jan Weissenbruch wordt wel de Vermeer van de 19e eeuw genoemd. Deze kunstschilder en prentenmaker (1837-1880) bracht stadsgezichten op het doek die aan vervlogen tijden doen denken. Zijn taferelen kenmerken zich door scherp contrast tussen zon en schaduw, en fotografische nauwkeurigheid. Elke baksteen, elke dakpan is herkenbaar.

Weissenbruch zocht bewust naar vergeten hoekjes in de grote steden van Holland om het monumentale karakter van een verdwijnend verleden vast te kunnen leggen. Ook in de kleinere plaatsjes van het rivierenland vond hij inspiratie. De artiest was een romanticus met een vlijmscherpe kwast. Een magisch realist met een nostalgische inborst.

De kunstschilder reisde door het land met zijn schetsboek en ging daar later in zijn atelier mee aan de slag. Zo belandde Weissenbruch in Rhenen, een oud stadje aan de Rijn. De schetsen die hij daar maakte van de oude Kerkstraat zijn uitgewerkt in verschillende kunstwerken. Het Stedelijk Museum in Amsterdam bezit een variant in olieverf op doek, gedateerd op 1875. Gemeentemuseum Het Rondeel te Rhenen heeft een tekening van exact hetzelfde tafereel, maar met minder contrast. Bij het Dordrechts Museum hangt een variant met afwijkend beeld, olieverf op paneel.

Online veiling

Die straatjes in Rhenen trokken mijn aandacht, omdat ik op een online veiling een schilderij aantrof naar Jan Weissenbruchs. De overbodige s in de omschrijving komt doordat Weissenbruch de gewoonte had een ß toe te voegen achter zijn signatuur. Hij schreef zijn hele naam in hoofdletters, allemaal te zien op het naar schilderij. De professionele verkoper noch de twee veilingmeesters hadden de fout in de omschrijving opgemerkt.

Je ziet de overeenkomsten pas goed wanneer alle afbeeldingen onder elkaar worden gezet. De olieverf van het Stedelijk Museum (1) en de tekening in Rhenen (3) tonen exact hetzelfde tafereel als het schilderij (2) op de veiling. Alleen de lichtwerking verschilt en de kleuren zijn wat fletser.

Jan Weissenbruch - olieverf 1Jan Weissenbruch - naarJan Weissenbruch - tekeningJan Weissenbruch - olieverf 2

Het doek in Dordrecht Museum (4) wijkt echter af. Dat schilderij heeft de details en fotografische kracht die kenmerkend is voor een authentieke Weissenbruch. De anderen zijn toch meer illustratief. Die van Dordrecht toont echter een extra raam in de gevel, een boom op de dwarsstraat en schaapjeswolken in de lucht. De contrasten zijn scherper. De eerder genoemde werken zijn wat flets en hebben streepjeswolken. Maar kijk eens naar een ander schilderij van het Stedelijk Museum (Prinsegracht in Den Haag) en dan zien we weer diezelfde streepjeswolken.

Eerlijk gezegd zie ik geen grote verschillen tussen het werk op de veiling en het schilderij van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Vergelijk ik die twee vervolgens met enkele andere fletse schilderijen die door bekende kunsthandelaars als authentieke Weissenbruch verkocht zijn, dan vraag ik me af of er meer naar schilderijen in omloop zijn en hoe de authenticiteit eigenlijk wordt vastgesteld. Het zou me niet verbazen als het Stedelijk Museum met een namaakschilderij opgescheept is.

Biedoorlog

De veiling liep uit op een biedoorlog tussen twee liefhebbers die bereid waren een groter risico te nemen dan ik aandurfde. Eerder liet ik me wel verleiden om mee te doen, maar deze keer zag ik de wedloop met interesse aan. Uiteindelijk won een bod van € 290-. Ik ben benieuwd waar dit schilderij terecht is gekomen.

NASCHRIFT > Later worden er op dezelfde veiling opnieuw twee werken aangeboden die aan Weissenbruch toegeschreven worden. Het zouden olieverf-studies zijn voor latere doeken. Eén van de studies heeft streepjeswolken, het uiteindelijke werk schaapjeswolken. Dat betreft de wasvrouwen, en als we goed kijken zien we daar de toren van Cunerakerk in Rhenen. Ik durf zelfs te stellen dat het schilderij op loopafstand gemaakt is van de eerder besproken Kerkstraat in Rhenen.

De veilingmeester schat beide werken op 3000 euro en iets meer, maar het duo kon wel eens voor een aanmerkelijk lager bedrag van eigenaar wisselen. Daarvoor heb je dan twee prachtige schilderijen van een heuse meester. Ze zijn uiteindelijk afgehamerd op 1500 euro, de helft dus.

 

Schaapachtig

Komend of gaand? De schaapskuddes van kunstschilder Anton Mauve waren eind 19e eeuw veelgevraagd in de VS. Hun prijs werd beïnvloed door de looprichting van de schapen. Inkomende kuddes waren meer waard dan uitgaand schaapsverkeer!

Atelier Anton MauveDeze wetenswaardigheid is te vinden op de website van het Rijksmuseum. Anton Mauve (1838-1888) is een meester uit de tijd van de Haagse School. Een tijdgenoot van Mesdag en een voorganger van Israël en Breitner. Deze artiesten zochten de natuur op en imponeerden met het gebruik van licht en schaduw op hun doeken. Later kreeg hun werk een lossere toets, een ruwere streek.

Die natuur was nieuw, want voorheen konden kunstschilders alleen in een atelier werken, waar ze zelf hun kleuren mengden met lijnolie en pigment. Door de uitvinding van verf in tubes waren ze in staat om een ezeltje mee te nemen en ter plekke hun indrukken op het doek te zetten. Soms waren dat letterlijk ‘indrukken’, zoals we zien bij de opkomst van het impressionisme. Uit impressies ontstaat ook samenhangend beeld. De Franse impressionisten maakten veel gebruik van kleur; bij de Haagse School zijn de diverse grijzen en grauwen van het Hollandse landschap van belang.

Vincent van Gogh

Anton Mauve is tevens bekend als een aangetrouwde neef van Vincent van Gogh. Die heeft in 1881 op eigen verzoek drie weken les gehad bij Atelier Mauve in Den Haag, waar hij hulp kreeg bij het schilderen ‘naar het leven’. Vincent mocht er stillevens van kool en klompen maken, om zijn stofuitdrukking te oefenen. Op aanraden van zijn neef reisde Vincent daarna naar Drenthe. In het iets latere schilderij De Aardappeleters is de invloed van Mauve herkenbaar.

Souvenir de Mauve - Vincent van GoghNa afloop van de stage hielp Anton zijn vijftien jaar jongere neef om zelf een atelier in te richten in Den Haag, want in Brabant aardde Vincent niet meer. Het tweetal ging soms samen de natuur in om schetsen te maken. Ze verloren elkaar later uit het oog omdat hun opvattingen over de kunst uiteen liepen en Anton afkeurde dat Vincent met prostituees om ging. Maar na het overlijden van zijn neef in 1888 droeg Vincent een schilderij met bloeiende perzikbomen aan hem op: Souvenir de Mauve!

Oosterbeek

Anton Mauve - boerderijMauve was al een gevestigd kunstenaar toen Vincent nog een ventemenneke in korte broek was. Hij maakte naam als landschapschilder. Mauve ging al sinds 1858 regelmatig naar Oosterbeek om daar de heide en het bos op te zoeken, en de uiterwaarden van de Rijn. Hij leidde een reizend bestaan, tot hij zich rond 1874 in Den Haag vestigde. Later verhuisde hij naar Laren, om de schapenkuddes in het Gooi op het eeuwige doek te zetten. Daarmee gaf hij aanzet tot de Larense School.

Anton Mauve - HuiswaartsDe schapen van Mauve vonden wereldwijd aftrek. Hij heeft dan ook vele schilderijen gemaakt met herders die kun kuddes van en naar de stal leiden. Het Gooi en met name de streek rond Laren wordt sindsdien wel Land van Mauve genoemd. Zijn werk is in musea te vinden en bij liefhebbers die tot vele tienduizenden euro’s betalen voor een goed schilderij. We zien ze bij Simonis & Buunk, Studio 2000, Kunsthandel Mark Smit en Hein Klaver.

Is denkbaar dat een echte Mauve opduikt in een online veiling en daar aangeboden wordt voor enkele tientjes? Ik kwam een schilderij tegen met de kenmerkende kudde schapen in een bruine heide en het zilver in de lucht. De stijl is verder minder herkenbaar als die van Mauve, want in zijn werk zijn doorgaans meer naturalistischer landschappen te zien. Mauve schilderde met talloze details, niet met zo’n ruwe streek. Maar van wie is het dan?

AAM - schapenAtelier A. Mauve

Op de achterzijde is dekpapier bevestigd aan het paneel, waarop met grove kwast Atelier A. Mauve is geschreven. Dat is inderdaad een aanduiding die Mauve gebruikte voor zijn eigen studies en vingeroefeningen. Maar wellicht ook voor werk van zijn leerlingen. Het zou zo maar een onontdekte Van Gogh kunnen zijn. Dream on! Het originele atelier-stempel heeft echter ook kenmerken, met name een kruisvormige A. De A achterop dit schilderij voldoet daar niet aan. Iedereen kan de verwijzing naar het atelier aangebracht hebben. Misschien heeft een lijstenmaker die tekst toegevoegd.

Anton Mauve - schapenschetsZijn er nog andere aanwijzingen die behulpzaam kunnen zijn? In het archief van het Rijksmuseum bevinden zich diverse schetsen (1) (2) waarop Mauve een herder en een kudde toont die op de kijker afkomen – te zien aan de houding van de herder. Maar er zijn talloze bekende schilderijen van Mauve met vergelijkbare taferelen. Het is bovendien denkbaar dat dit werk gemaakt is door een navolger die zich door deze schetsen of schilderijen heeft laten inspireren tot een vergelijkbaar tafereel.

De stijl van het schilderij doet door het gebruik van grijzen en zilvers bovendien eerder denken aan Herman Johannes van der Weele (1852-1930), een kunstschilder die beïnvloed is door Mauve. Maar Mauve heeft zelf ook vergelijkbare werken gemaakt, zo blijkt uit dit schilderij van een boertje die de heide oversteekt, thans in bezit van Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid.

Anton Mauve - terugkeerAAM - schapenVan der Weele - schapen

 

<in bewerking>