UA-118292059-1

Artisanatorium

Gele Rijders

Het bereden artillerie-regiment De Gele Rijders spreekt tot de verbeelding. Deze ruiters met kanonnen hebben nog voor Napoleon gevochten toen hij heerser was in Nederland, om zich even later tegen de Franse keizer te keren bij Waterloo. Met hun hoge berenmutsen en geel geliste uniformjasjes – de dolman – maakten deze ruiters indruk op vriend en vijand.

Breitner studie cavalerieZe waren ook een geliefd onderwerp voor menig schilder, eind 19e eeuw. George Hendrik Breitner leerde paarden schilderen van Charles Rochussen; hij oefende zelfs in de Haagse stadsrijschool. Zijn ruiters waren zo goed dat de schilder Mesdag hem vroeg mee te werken aan zijn panorama in wording. Er zijn talloze krijttekeningen, aquarellen en olieverfschilderijen bekend waarop Breitner laat zien hoe de cavalerie of de rijdende artillerie oefent in de duinen rond Den Haag.

Laten we eens een bekend schilderij van Breitner (nu in de collectie van het Rijksmuseum) vergelijken met een werk dat onlangs op een online veiling verkocht werd voor 650 euro. Op Breitners werk zien we opstuivend zand, paarden in galop en ruiters in prachtige uniformen (zelfs met sabels) die hun paarden in toom houden. Op de voorgrond twee ruiters, waarvan eentje een derde paard meeneemt. Er is zelfs een schets gevonden van dit schilderij.

Het werk op de veiling vertoont enkele opvallende overeenkomsten. Ook hier twee ruiters op de voorgrond, waarvan de middelste een derde paard onder controle probeert te houden. Het perspectief verschilt een beetje. Breitner staat iets hoger; de tweede schilder staat wat lager. En de kleding wijkt af. Op het geveilde schilderij dragen de ruiters niet het indrukwekkende uniform van de Gele Rijders. Wat dragen ze wel? Een donkergrijs tuniek en een kwartiermuts met rode kentekens.

ruitersOvereenkomsten

De overeenkomsten zijn zodanig dat het geveilde schilderij in ieder geval qua themakeuze en compositie een kopie lijkt van het origineel. Maar waarom dan een lager perspectief gekozen? Dat maakt het voor de kopieerder niet eenvoudig. De stijl verschilt ook. Al is het wel bekend dat Breitner dit onderwerp op diverse manieren verwerkt heeft. Ook als houtskoolschets en aquarel. En dan de uniformen. Natuurlijk zijn de paradepakken van de Gele Rijders indrukwekkend. Maar gingen ze daarmee ook altijd op oefening? De uniforms op het geveilde schilderij komen overeen met het veldtenue van de Gele Rijders. Zo’n kwartiermuts met rode opslag werd niet door andere artillerie-regimenten gedragen.

dekselKijk ook eens naar het paneel waarop het veilingwerk is geschilderd. Dat lijkt een deksel van een kist. Typisch een keuze van iemand die gedreven is, maar tijd of geld ontbeert om een goed doek aan te schaffen. Niet bepaald een kenmerk van namaak, al kan de schilder zich wel hebben laten inspireren door eerder werk. Bovendien is de maker van het veilingwerk een vaardig paardenschilder. Of het van dezelfde kunstenaar is, vergt het oog van een echte expert. Wellicht is het geveilde schilderij door een tijdgenoot van Breitner gemaakt. Of door een voorganger, want ook Rochussen heeft oefeningen op het doek vereeuwigd. Misschien is het één van de vele voorstudies die Breitner maakte voor zijn schilderij De Charge die nu in het Haags Museum te zien is, letterlijk een huzarenstuk. Hoe dan ook: er waren enkele liefhebbers die wel wat zagen in het veilingstuk, want de prijs steeg vrij snel van tweehonderd naar een ruim drievoud. Het paneel was blijkbaar een gokje waard.

Peintre du peuple

De paardenperiode wordt gekoppeld aan de jonge jaren van Breitner. Toen trok hij er ook op uit met een jonge Vincent van Gogh. Ze deelden een voorkeur voor alledaagse onderwerpen. De werkplaatsen, de wasserijen, de moestuinen van Den Haag. Peintre du peuple. Maar Van Gogh vond Breitner’s paarden in de duinen maar ‘vlakken verschoten kleur als op een uitgebleekt en vermolmd en beschimmeld behang’, een aanpak die door Breitner omschreven werd als pure painting. Na zijn Haagse jaren trok Breitner naar Parijs, om vervolgens terug te keren naar Nederland. Hij vestigde zich in Amsterdam waar hij beroemd werd.

 

Man van Smarten

CristoBieden op kunst leidt elke keer weer tot een stoomcursus kunstgeschiedenis. Zo trof ik recent op een online veiling een schilderij aan dat werd aangeprezen als een 19e eeuwse afbeelding van Christus. Paar tientjes om mee te beginnen, en het leek op een vaardig gemaakt kunstwerk. De signatuur ontbrak. Tot tweehonderd euro heb ik meegeboden, maar toen haakte ik af. Daarvoor had ik ook al wat research gedaan, maar na het bieden wilde ik toch weten of mijn instinct goed was. Zoekend op beeld kwam ik geen vergelijkbare werken tegen in de search engines, maar woorden troffen wel doel.

Cristo_2Het schilderij blijkt een kopie van een werk dat toegeschreven wordt aan de 17e eeuwse artiest Giovanni Antonio Galli. Dit werk is sinds 1862 opgenomen in de collectie van het Perth Museum in de gelijknamige Schotse plaats, een geschenk van een kolonel Macdonald. Volgens experts is het gemaakt in de stijl van il Caravaggio (Michelangelo Merisi, 1571-1610).

De voorstelling is op zich bekend: de Man van Smarten. Jezus toont zijn wonden aan de apostel Thomas, de ostentatio vulnerum. Maar meestal is ongelovige Thomas zichtbaar op die schilderijen. Wel een aardig gegeven voor namaak in kunst. Eerst zien, dan geloven!

Ikonen

beeld van ChristusIn dit geval toont Jezus zijn wonden aan de kijker. Er zijn talloze hommes des douleurs in de kunst. In de 12e eeuw komt de Man van Smarten al voor op ikonen, en dan is hij nog eeuwen later te zien in kunst gemaakt in opdracht. Als schilderij, maar er zijn ook beeldhouwwerken waarop de zoon van god zijn wonden toont. Het was een beeltenis die vaak vertoond werd in middeleeuwse ziekenhuizen om patienten eraan te herinneren dat een goed katholiek niet zeurt als hij lijdt.

schmerzensmannOnderzoekers van het meesterwerk in Perth leggen uit dat veel ziekenhuizen opdracht gaven aan een kunstschilder om een schilderij te maken van deze bijbelse gebeurtenis, dus daar kan het op de veiling aangeboden doek een voorbeeld van zijn. Maar de gelijkenis is zo groot (het schilderij in Perth is pas gepubliceerd in 2009) dat het waarschijnlijk een latere vervalsing betreft.

Had ik meer dan 200 euro geboden, dan was ik nu zelf een schmerzensmann geweest. Al moet ik zeggen dat het recent geveilde schilderij ouder lijkt dan het werk dat in Perth hangt. Die Schotse Christus heeft niet eens een echte baard!

 

slaves on sale

Stel je voor: een stel dames drinkt thee in de salon van een gegoede familie in een Franse stad, mid-negentiende eeuw. Aan de muur hangt de nieuwste aanwinst. Het schilderij van een oosterse man die bijna-naakte westerse slavin te koop aanbiedt. Wat staat haar te wachten?

Een conversation piece van jewelste. Niet geschikt voor puberdochters bovendien. Er werden destijds honderden van dergelijke afbeeldingen gemaakt, allemaal in het kader van het Orientalisme. Kunstenaars reisden naar Noord-Afrika en het Midden-Oosten om zich te laten inspireren door het licht, de mensen en vertelsels uit duizend-en-één nacht.

Deze schilderijen zijn nog steeds gewild. Op een online veiling trof ik er eentje aan die vanuit een vaardige losse pols gemaakt leek. Volgens de verkoper een stuk in de macchiaioli-traditie. Dat was een groep Italiaanse schilders die in eigen land een nieuwe stroming in de kunst vertegenwoordigde. Geen fotografische precisie, maar trefzekere vegen met de kwast kenmerkt hun werk. Wilde luchten, levende landschappen, opgetekend in de frisse buitenlucht all’apperto. Eigenlijk ging hun werk aan de Franse impressionisten vooraf.

Kopie

slavenhandelaarIk heb geboden en werd ingehaald door bieders met meer koopkracht. Dat was maar goed ook. Mijn schilderij was waarschijnlijk een recent gemaakte kopie. Het origineel is namelijk allesbehalve impressionistisch. Dat is gemaakt door Gyula Asztalos, een Hongaarse schilder die graag naakte dames in beeld bracht en ook een fraai portret van Adolf Hitler vervaardigde. Asztalos was een gezien schilder in de jaren twintig en dertig, maar zijn werk wordt nu voor tamelijk lage bedragen verkocht. Zijn slavenhandelaar is waarschijnlijk in de jaren vijftig op het doek gezet. In klassieke stijl.

slave traderEr is nog een vergelijkbaar schilderij bekend, dat op veilingen aangeboden wordt als een vroeg 20e eeuws werk. Zelfde slavenhandelaar, zelfde vrouw, op de achtergrond een divan en een urn. Alleen een andere divan en een andere urn.

Dan moet mijn kopie van later datum zijn. Niks geen I Macchiaioli uit de 19e eeuw, maar een 20e eeuwse navolger die een sterk idee overneemt. De afbeelding is waarschijnlijk overgenomen uit een boek over Orientalisme. Desalniettemin vind ik deze kopie beter dan het origineel. Gewoon als decoratief schilderij aan de muur. Als pinup! Het is weliswaar sentimentele kitsch, maar die trader en zijn slave-on-sale zijn erg vaardig op het doek gezet.

Morgenstjerne Munthe

Om verwarring met een bekende oom te voorkomen, voegde kunstschilder Gerhard Munthe het tussenvoegsel Morgenstjerne aan zijn naam toe. Geboren in Düsseldorf (1875) uit een Noorse vader en een Nederlandse moeder. Het gezin Munthe reisden elke zomer naar de Nederlandse kust zodat vader en zoon het strand, de zee en de vissers vast konden leggen in olieverf.

In 1901 vestigde Morgenstjerne Munthe zich in Katwijk. Onder invloed van de Haagse School en de schilder Mesdag maakte hij een eindeloze serie strandgezichten in zachte pastels en parelmoer. Later werd zijn penseel dunner en zijn kleurkeuze donkerder. In Katwijk stond de schilder bekend als een drinker. In 1927 overleed hij aan een keelaandoening.

Een mooie Morgenstjerne Munthe gaat van de hand voor bedragen tussen de tien- en twintigduizend euro, maar hij heeft zoveel strandgezichten gemaakt dat er soms schilderijen opduiken op online veilingen voor lage vraagprijzen. En daarbij komt ook weleens een ongebruikelijk molen- of stadsgezicht voorbij.

Schilderijen van Morgenstjerne Munthe zijn te zien bij Kröller-Müller en het Katwijks Museum. Zijn werk is onder andere te koop bij Simonis & Buunk, Mark Smit, Galerie Wijdemeren, Enghel, maar ook op online veilingen (1)(2)(3)(4) – al is af te vragen hoe echt die soms zijn.

Morgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne MuntheMorgenstjerne Munthe

Charles Verbrugghe

Charles Verbrugghe is een schoenmakerszoon uit Brugge die in 1905 naar Parijs verhuisde om zich daar verder te ontwikkelen als kunstschilder. Hij vestigde zich in Montmartre waar hij bevriend raakte met Kees van Dongen en kennis maakte met Monet, Renoir, Degas, Picasso en Utrillo. Zomer’s keerde hij terug naar familie in zijn geboorteplaats Brugge. Dan zocht hij ook de Vlaamse kust op.

Verbrugghe (1877-1974) wordt gezien als een impressionist met een briljant kleurpalet en gevoel voor licht. In zijn vroege werk is hij nog precies en voorzichtig. Later durft hij met trefzekere streken landschappen en stadsgezichten neer te zetten. Aan de Zuid-Franse kust en in Italië vindt hij het licht en de kleuren die zijn schilderijen feestelijk maken, zoals vaker bij schilders uit de lage landen. In een enkel stilleven of portret wordt de kundige hand van een meester zichtbaar.

Tentoonstellingen en veilingen

Werk van Verbrugghe is nog betaalbaar dus wellicht verzamelbaar. Enkele schilderijen hebben op veilingen tot twintigduizend dollar opgebracht, maar het meeste werk gaat voor een paar honderd euro van de hand. Impressionisten zijn niet meer zo gevraagd. Koopbaar dus. Alleen al voor de heb.

Er zijn tentoonstellingen geweest in Brugge en Parijs. Er worden thans twee stadsgezichten geveild die eigenlijk bij elkaar moeten blijven.

Verbrugghe_Lier Verbrugghe_Menton

CharlesVerbrugghe_HarbourMediteranneeCharlesVerbrugghe_NiceCharlesVerbrugghe_ViewonCapriVerbrugghe_OostendeVerbrugghe_SanRemoVerbrugghe_garnalenvissersVerbrugghe_terras

Olie spat eraf

Het is een categorie met eigen liefhebbers: vintage racecar paintings. Een grote naam in dit genre is Frederick Gordon Crosby. Crosby was een specialist in wat later de exploded view genoemd werd. Het perspectief is zeer dichtbij, explodeert als-het-ware op het doek. Zijn naam staat doorgaans voluit als signatuur onder tekeningen, aquarellen en een enkele olieverf. Maar nu duiken er ook schilderijen op met kortweg Crosby als waarmerk. Wie heeft die gemaakt?

Ze zijn te vinden bij de veilingen van Catawiki en Proantic, verbeeldingsrijke autoschilderijen van ene Crosby. Volgens de verkopers is dat Frederick Gordon Crosby, maar heeft deze illustrator van auto’s voor tijdschriften als Autocar en de fabrikanten wel zoveel schilderijen in olieverf gemaakt?

Voor persoonlijk genoegen maakte Crosby inderdaad olieverfschilderijen over andere thema’s: stillevens en landschappen. Vooral zijn illustraties van de eerste generatie racewagens spreken tot de verbeelding. Die zijn zeer verzamelbaar. Maar ze zijn ook veel gekopieerd en nagemaakt. Deze illustraties zijn doorgaans uitgevoerd in potlood of krijt, technieken die langs de weg meteen tot resultaat leidden. Dus die olieverf-schilderijen van Crosby zijn een tikkeltje verdacht.

Zoek de verschillen…

CrosbyCrosby?Crosby?Crosby?CrosbyCrosby

 

Bomensap

Maple syrup wordt gemaakt van sap uit de esdoorn. In Noord-Europa is de berk een bron van sap waar ook siroop (en bier of wijn) van te maken is. Het oude ambacht van saptappen leeft weder op. Watch the Baltics!

We kennen allemaal de maple syrup uit Canada die als alternatief dient voor schenkstroop. We hoeven helemaal niet naar Canada om ahornsiroop te vinden; die kunnen we zelf ook maken met sap van de lokale esdoorn. Het tappen vindt plaats in het vroege voorjaar, bij voorkeur als na nachtvorst een warm zonnetje volgt. Dan stuurt de boom liters sap van zijn wortels naar zijn bladerknoppen.

Een andere boom die veel sap produceert is de berk. Daar wisten de vikingen al weg mee, maar ook in slavische landen was berkensap een geliefde drink. De berk werd zelfs een armeluiskoe genoemd. Het aftappen van berken komt in Zweden, Finland en de Baltische staten nog voor, maar elders is het een uitgestorven gewoonte. Zonde, want het sap is smaakvol en er worden heilzame effecten aan toegeschreven.

Start-ups

Vodka met berkensiroopDat geldt minder voor de alcoholische dranken die met deze sappen worden gemaakt. Maar dat zijn wel de meest commercieel aansprekende toepassingen. Kijk maar eens bij de Nederlandse drankenwonderdokter Robert Berger die boomsappen omzet in wijnachtigen. In Estland wordt nu een vodka vermengd met berkensap. Producent is Kaseviin, die jaarlijks een paar duizend flessen voortbrengt.

In hetzelfde land is Kasekunst actief, die berkensiroop op de markt brengt: birch syrup. Dit spul kost wel 100 euro per liter, consumentenprijs. Ook bieden enkele thuistappers deze siroop aan via Etsy.

In Letland zien we aanbod onder het label Birchy. In de lente van 2019 hebben daar ze 140.000 liter berkensap afgetapt van bomen in het woud van Vidzeme. Uiteindelijk is de oogste ingedikt tot slechts 1% van dat volume. Deze leverancier staat aan de vooravond van commercialisering.

Andere bomen die traditioneel gebruikt worden voor sapproductie zijn de es en de linde.

Bitterpeen

Op zoek naar nieuwe smaken, is de goeie ouwe chicorei weer in beeld gekomen. Koffie zonder koffie. Vroeger was dat een surrogaatdrank, nu is het hipdrink. Verkrijgbaar als oploskorrels of vloeibaar.

Bij Bunnik staat een chicorei-fabriekje. Daar wordt bitterpeen oftewel witlofwortel geroosterd en gemalen tot Chikko, 100% organic roasted chicory. De wortelbranders hebben ook al een spelt-variant en een andere drink gebaseerd op gember en kurkuma, ook wortels. Verschil met vroeger: het surrogaat is niet langer een aftreksel van het origineel. Chicorei speelt nu de hoofdrol!

Er bestaan meer nieuwe oplosdrankjes met bitterpeen. In Engeland (Uckfield) werken de smaakmakers van Noble met groenten, wortels, bonen en kruiden. Ze nemen de bekende cacao en de hippe kurkuma als uitgangspunt en voegen daar diverse smaken aan toe. Drop bijvoorbeeld, of avocado met boerenkool. Power blends! Een busje van 150 gram kost 21 pond; dat is vier keer zo duur als Chikko. Maar je mengt een theelepel van dat spul met een glas hete melk, dus zo’n bus gaat een tijdje mee.

Nog een stap verder gaat Cathead Distillery in Jackson, Mississippi. Deze stoker begon met whisky- en wodka-experimenten: een variant met honeysuckle en een andere met pecan-noten. En toen kwamen ze met Hoodoo, een kruidenbitter op basis van chicory met een smaak die door proevers als dark omschreven wordt. Gebrande walnoten, rozen en geranium, zwarte peper, donkere chocolade… en bitterpeen!

Havenzichten

Is industrie schilderachtig? In de eerste helft van de 20e eeuw legden enkele kunstenaars de bedrijvigheid in grote havens vast. Er zijn indrukwekkende schilderijen van dampende schepen die midden op een brede rivier uit- en ingeladen worden. Maar waarom lijken die impressionistische havenzichten allemaal op elkaar?

Eén scene keert terug in de marines van Henri Joseph Pauwels. Twee oceaanstomers liggen achter elkaar in een grote rivier. Op de voorgrond wachtende aken die de lading de rivieren op gaan brengen. Tussenin drukke duwbootjes, hijsende kranen en andere havennijver. Het lijkt erop dat Pauwels het tafereel uren heeft aanschouwd, momentopnames heeft gemaakt en die later heeft uitgewerkt in verschillende schilderijen.

Sterker nog: de circa dertig havenzichten van Pauwels die ik gevonden heb, zijn vrijwel allemaal van een vergelijkbare situatie. Het is altijd dezelfde oceaanstomer met dezelfde laadbomen en dezelfde aken aan de oever van de Schelde. Soms zien we het schip van de ene zijde, dan weer van de andere kant. Maar de rook waait altijd naar rechts. Een enkele keer is de kerktoren van Onze Lieve Vrouwe-kathedraal te zien aan de horizon, en zelfs de Boerentoren duikt op.

havenzicht_pauwels
havenzicht_pauwels

havenzicht_pauwels

havenzicht_pauwels

Rotterdam

Opvallend is dat deze havenzichten van Pauwels (1903-1983) ook in Rotterdam zijn aangeboden als lokale taferelen. Die verwarring wordt wellicht veroorzaakt door het werk van de schilder Gerard Delfgaauw (1882 -1947) uit Rijswijk. Delfgaauw had namelijk hetzelfde thema en dezelfde stijl als Pauwels. Waarschijnlijk was het andersom, gezien de leeftijden. Pauwels kopieerde Delfgaauw. Op naam van Delfgaauw zien we vele schilderijen voorbij komen met grote oceaanstomers die uitgeladen worden in de havens van Rotterdam. De kleuren van de schepen zijn hetzelfde en zelfs de laadbomen komen overeen.

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

De vraag wie wie kopieerde wordt complexer omdat Delfgaauw zelf onder verschillende namen verkocht. Zo zou de signatuur van H. van Gessel gebruikt zijn door een kunsthandelaar die werk van de schilder verkocht. Ook de signaturen K. Schilderspel (1876-) en J. van Delden staan ter discussie. Volgens sommige kunsthistorici is dat werk ook van Delfgaauw, al beweren de erven het tegendeel.

Tijdgenoten

Tijdgenoten van Delfgaauw waren Hans Lenteman (1876-1953), Evert Moll (1878-1955) en Adriaan Terhell (1863-1949) die ook wel tekende met C. de Zeeuw. Ook in hun oeuvre komen we de twee oceaanstomers in de Rotterdamse Waalhaven tegen.

Lenteman_marine Lenteman_marine Lenteman_marine

Moll_marine

Verder kennen we latere schilders als Johan Rockx (1892-1952), Wim Bos (1906-1974) en Marinus Johannes Drulman (1912-1978) die vaak signeerde met M. de Jongere. Deze Rotterdamse kunstenaar schilderde havenzichten in serie, gewoon een aantal op een rijtje. Zijn favoriete thema: twee oceaanstomers die uitgeladen worden midden op een rivier. Daar werd door kopers in de Verenigde Staten goed voor betaald.

Jongere_marine

En dan hebben we nog Leo Scheen die de markt overlaadt met vergelijkbare havenzichten. Die moeten verkocht worden als drieluik om nog wat op te brengen. Vanuit Duitsland duikt een J. van Rijn op, die in andere families bekend is als J. van Reijn. De Duitse aanbieder is ervan overtuigd dat het Hamburg is. Op een Nederlands forum vinden vele erfgenamen elkaar, die allemaal een vergelijkbaar havenzicht aantroffen in de boedel van oom of tante. Een neef wil weten of het Chinese namaak kan zijn. Welnee hoor. Namaken kunnen we in Europe ook heel goed.

Havenbaronnen

Het resultaat van al die schilder-ijver: honderden havenzichten die allemaal op elkaar lijken. Maar daar was vraag naar. Reders, bevrachters, exporteurs en importeurs: iedereen die goed verdiende aan de grote havens wilde wel zo’n imposant havenzicht op kantoor hebben hangen.

Nu de eerste kopers overlijden ontdekken hun erfgenamen echter dat deze schilderijen weinig intrinsieke waarde hebben. Voor Delfgaauw wordt nog redelijk betaald, waarschijnlijk omdat hij de voorloper was. Het werk van de anderen is voor een paar honderd euro per stuk te koop. Al probeert menig handelaar de prijs omhoog te duwen.

 

 

 

Koolschotel

De schotels en schalen van Dodie Thayer zijn gemodelleerd naar koolbladeren. Maar de speciaalzaken die haar handgemaakte serviesgoed verkochten aan rijke klandizie in Palm Beach gaven de voorkeur aan de benaming lettuce ware. Slaservies!

De lettuce ware van Thayer is een product van de jaren zestig. Het thuisbereide serviesgoed verschafte de pottenbakster een bron van inkomsten, vooral omdat kunstminnende families uit de omgeving van Palm Beach (Florida) wel ruimte hadden in hun servieskast voor zo’n opvallende gelegenheidsopstelling. Een tafel vol soepborden en -schalen in de vorm van koolbladeren: wat een feest.

De koolcreaties van Dodie zijn geïnspireerd op 19e eeuws serviesgoed uit Portugal en Italië. Elk stuk vergde een voorbereiding van twee weken: van het boetseren, het aanbrengen van de kleur (Duncan Irish Green) tot het glazuren van kommen en borden. Dodie maakte ook theepotten en kopjes. Zelfs visschalen. En siervazen in de vorm van kleine kooltjes.

kool serviesIn 2015 werd een deel van de originele collectie opnieuw op de markt gebracht door Tory Burch, een Amerikaanse ontwerpster die haar eigen lifestyle brand heeft opgezet. De originelen van Dodie Thayer zijn inmiddels collectors items die op veilingen honderden dollars opbrengen.

Made in Europe

De echte authentieke groentenvormige borden en schalen zijn veel ouder. Die zijn onder andere gemaakt in de tweede helft van de 19e eeuw en worden vaak toegeschreven aan een fabriek in Napels. Vandaar de benaming Napoli. Deze ontwerpen zijn vervolgens eind 19e eeuw nagemaakt door New Milford Pottery in Connecticut onder het label Wannopee Lettuce Leaf. Vandaar de naam lettuce ware natuurlijk. Na twee jaar werd de productie al weer gestaakt, omdat deze fabrikant moeite had met het aanbrengen van blijvende kleuren.

teepot met slangenEen nog oudere bron is de firma Mafra in Portugal, die reeds in de 17e eeuw servies in de vorm van groenten maakte. Ook van Meissen in Duitsland en van Beswick in Engeland zijn antieke stukken aangetroffen in de vorm van sla- of wijnbladeren.

In Portugal zijn nu nieuwe producenten weer actief met het oude ambacht en ook de Chinese pottenbakkers ruiken geld. Die doen nu wat de Amerikanen begin twintigste eeuw deden: gewoon namaken!