UA-118292059-1

Zamelwoede

Charles Verbrugghe

Charles Verbrugghe is een schoenmakerszoon uit Brugge die in 1905 naar Parijs verhuisde om zich daar verder te ontwikkelen als kunstschilder. Hij vestigde zich in Montmartre waar hij bevriend raakte met Kees van Dongen en kennis maakte met Monet, Renoir, Degas, Picasso en Utrillo. Zomer’s keerde hij terug naar familie in zijn geboorteplaats Brugge. Dan zocht hij ook de Vlaamse kust op.

Verbrugghe (1877-1974) wordt gezien als een impressionist met een briljant kleurpalet en gevoel voor licht. In zijn vroege werk is hij nog precies en voorzichtig. Later durft hij met trefzekere streken landschappen en stadsgezichten neer te zetten. Aan de Zuid-Franse kust en in Italië vindt hij het licht en de kleuren die zijn schilderijen feestelijk maken, zoals vaker bij schilders uit de lage landen. In een enkel stilleven of portret wordt de kundige hand van een meester zichtbaar.

Tentoonstellingen en veilingen

Werk van Verbrugghe is nog betaalbaar dus wellicht verzamelbaar. Enkele schilderijen hebben op veilingen tot twintigduizend dollar opgebracht, maar het meeste werk gaat voor een paar honderd euro van de hand. Impressionisten zijn niet meer zo gevraagd. Koopbaar dus. Alleen al voor de heb.

Er zijn tentoonstellingen geweest in Brugge en Parijs. Er worden thans twee stadsgezichten geveild die eigenlijk bij elkaar moeten blijven.

Verbrugghe_Lier Verbrugghe_Menton

CharlesVerbrugghe_HarbourMediteranneeCharlesVerbrugghe_NiceCharlesVerbrugghe_ViewonCapriVerbrugghe_OostendeVerbrugghe_SanRemoVerbrugghe_garnalenvissersVerbrugghe_terras

Havenzicht

Is industrie schilderachtig? In de eerste helft van de 20e eeuw legden enkele kunstenaars de bedrijvigheid in grote havens vast. Er zijn indrukwekkende schilderijen van dampende schepen die midden op een brede rivier uit- en ingeladen werden. Maar waarom lijken die impressionistische havenzichten allemaal op elkaar?

Eén scene keert terug in de marines van Henri Joseph Pauwels. Twee oceaanstomers liggen achter elkaar in een grote rivier. Op de voorgrond wachtende aken die de lading de rivieren op gaan brengen. Tussenin drukke duwbootjes, hijsende kranen en andere riviernijverheid. Het lijkt erop dat Pauwels het tafereel uren heeft aanschouwd, momentopnames heeft gemaakt en die later heeft uitgewerkt in verschillende schilderijen.

Sterker nog: de circa dertig havenzichten van Pauwels die ik gevonden heb, zijn vrijwel allemaal van een vergelijkbare situatie. Het is altijd dezelfde oceaanstomer met dezelfde laadbomen en dezelfde aken aan de oever van de Schelde. Soms zien we het schip van de ene zijde, dan weer van de andere zijde. Maar de rook waait altijd naar rechts. Een enkele keer is de kerktoren van Onze Lieve Vrouwe-kathedraal te zien aan de horizon, en zelfs de Boerentoren in Antwerpen.

havenzicht_pauwels
havenzicht_pauwels

havenzicht_pauwels

havenzicht_pauwels

Rotterdam

Opvallend is dat deze havenzichten van Pauwels (1903-1983) ook in Rotterdam zijn aangeboden als lokale taferelen. Die verwarring wordt wellicht veroorzaakt door het werk van de schilder Gerard Delfgaauw (1882 -1947) uit Rijswijk. Delfgaauw had namelijk hetzelfde thema en dezelfde stijl als Pauwels. Waarschijnlijk was het andersom, gezien de leeftijden. Pauwels kopieerde Delfgaauw. Op naam van Delfgaauw zien we vele schilderijen voorbij komen met grote oceaanstomers die uitgeladen worden in de havens van Rotterdam. De kleuren van de schepen zijn hetzelfde en zelfs de laadbomen komen overeen.

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

Delfgaauw_marine

De vraag wie wie kopieerde wordt complexer omdat Delfgaauw zelf onder verschillende namen verkocht. Zo zou de signatuur van H. van Gessel gebruikt zijn door een kunsthandelaar die werk van de schilder verkocht. Ook de signaturen van K. Schilderspel (1876-) en J. van Delden staan ter discussie. Volgens sommige kunsthistorici is dat werk ook van Delfgaauw, volgens de erven niet.

Tijdgenoten

Tijdgenoten van Delfgaauw waren Hans Lenteman (1876-1953), Evert Moll (1878-1955) en Adriaan Terhell (1863-1949) die ook wel tekende met C. de Zeeuw. Ook in hun oeuvre komen we de twee oceaanstomers in de Rotterdamse Waalhaven tegen.

Lenteman_marine Lenteman_marine Lenteman_marine

Moll_marine

Verder kennen we latere schilders als Johan Rockx (1892-1952), Wim Bos (1906-1974) en Marinus Johannes Drulman (1912-1978) die vaak signeerde met M. de Jongere. Deze Rotterdamse kunstenaar schilderde havenzichten in serie, gewoon een aantal op een rijtje. Zijn favoriete thema: twee oceaanstomers die uitgeladen worden midden op een rivier. Daar werd door kopers in de Verenigde Staten goed voor betaald.

Jongere_marine

Havenbaronnen

Het resultaat van al die nijverheid: honderden havenzichten die allemaal op elkaar lijken. Maar daar was vraag naar. Reders, bevrachters, exporteurs en importeurs: iedereen die goed verdiende aan de grote havens wilde wel zo’n imposant havenzicht op kantoor hebben hangen.

Nu de eerste kopers overlijden ontdekken hun erfgenamen echter dat die schilderijen weinig intrinsieke waarde hebben. Voor Delfgaauw wordt nog redelijk betaald, waarschijnlijk omdat hij de voorloper was. Het werk van de anderen is voor een paar honderd euro per stuk te koop. Al probeert menig handelaar de prijs omhoog te duwen.

 

 

 

Koolschotel

De schotels en schalen van Dodie Thayer zijn gemodelleerd naar koolbladeren. Maar de speciaalzaken die haar handgemaakte serviesgoed verkochten aan rijke klandizie in Palm Beach gaven de voorkeur aan de benaming lettuce ware. Slaservies!

De lettuce ware van Thayer is een product van de jaren zestig. Het thuisbereide serviesgoed verschafte de pottenbakster een bron van inkomsten, vooral omdat kunstminnende families uit de omgeving van Palm Beach (Florida) wel ruimte hadden in hun servieskast voor zo’n opvallende gelegenheidsopstelling. Een tafel vol soepborden en -schalen in de vorm van koolbladeren: wat een feest.

De koolcreaties van Dodie zijn geïnspireerd op 19e eeuws serviesgoed uit Portugal en Italië. Elk stuk vergde een voorbereiding van twee weken: van het boetseren, het aanbrengen van de kleur (Duncan Irish Green) tot het glazuren van kommen en borden. Dodie maakte ook theepotten en kopjes. Zelfs visschalen. En siervazen in de vorm van kleine kooltjes.

kool serviesIn 2015 werd een deel van de originele collectie opnieuw op de markt gebracht door Tory Burch, een Amerikaanse ontwerpster die haar eigen lifestyle brand heeft opgezet. De originelen van Dodie Thayer zijn inmiddels collectors items die op veilingen honderden dollars opbrengen.

Made in Europe

De echte authentieke groentenvormige borden en schalen zijn veel ouder. Die zijn onder andere gemaakt in de tweede helft van de 19e eeuw en worden vaak toegeschreven aan een fabriek in Napels. Vandaar de benaming Napoli. Deze ontwerpen zijn vervolgens eind 19e eeuw nagemaakt door New Milford Pottery in Connecticut onder het label Wannopee Lettuce Leaf. Vandaar de naam lettuce ware natuurlijk. Na twee jaar werd de productie al weer gestaakt, omdat deze fabrikant moeite had met het aanbrengen van blijvende kleuren.

teepot met slangenEen nog oudere bron is de firma Mafra in Portugal, die reeds in de 17e eeuw servies in de vorm van groenten maakte. Ook van Meissen in Duitsland en van Beswick in Engeland zijn antieke stukken aangetroffen in de vorm van sla- of wijnbladeren.

In Portugal zijn nu nieuwe producenten weer actief met het oude ambacht en ook de Chinese pottenbakkers ruiken geld. Die doen nu wat de Amerikanen begin twintigste eeuw deden: gewoon namaken!

Uitjekrant

In dagbladen van de Persgroep staan vaak paginagrote advertenties met lezersaanbiedingen. Van wie die aanbiedingen afkomstig zijn, is lang niet altijd duidelijk. De verkopers wekken de indruk dat hun aanbod redactioneel geselecteerd is. Persgroep speelt zo roulette met zijn reputatie en die van zijn redacties.

De KusOnlangs werden in de Volkskrant weer eens replica’s aangeboden van bekende schilderijen. Een Mondriaan voor 390 euro, een Klimt voor 380 euro en een Van Gogh voor 480 euro. Alles onder het motto: Koop eenvoudig kunst online. De advertentie verwijst naar de site Uitjekrant.nl, een webwinkel vol daily deals die blijkbaar van de Persgroep zelf is.

Uitjekrant is door de Persgroep opgezet om geld te verdienen aan uitstapjes die als lezersaanbieding gepresenteerd kunnen worden. De Persgroep gaat nog een stukje verder door het Uitjekrant-aanbod ook via andere publishers uit te venten, in samenwerking met affiliatenetwerk Daisycon. Een dagje dierentuin, een avond theater, een nachtje in een Fletcher-hotel. Veel interesse van adverteerders oftewel merchants is er niet, want het aanbod is beperkt.

Redactie

Om toch maar wat omzet te maken, worden nu ineens kunst-replica onder dezelfde paraplu geplaatst. Ga naar het opgegeven web-adres dan beland je echter in de webwinkel van de Volkskrant. Dat is een lange domeinnaam, dus de daily deal-afdeling van de Persgroep dacht waarschijnlijk: we gebruiken gewoon een Uitjekrant-adres. Maar nou staat er ineens bij: zorgvuldig gekozen in samenspraak met onze redactie. De schilderijenwinkel van de Persgroep is ook bereikbaar vanaf het adres Volkskrant.nl/kunst/, dus daar zie je al dat commercie zich comfortabel in de oksel van redactie heeft genesteld.

LezersaanbiedingDat was al eens onderwerp van gesprek op de redactie, schrijft Philippe Remarque in 2016. “Over die advertentie vielen in onze maandagse nabespreking harde woorden. Dit soort aanbiedingen komt van onze uitgever, maar ze moeten wel bij de krant passen. De redactie brengt originele kunst onder de aandacht, dan zijn replica’s wel even slikken.”

De kunstredactie van de Volkskrant vond deze aanbieding passen in de categorie placemat art en distantieerde zich ervan. Blijkbaar hebben de daily dealers van de Persgroep besloten om deze lezersaanbieding dan maar onder een andere identiteit aan te bieden. Want de verkoopcijfers waren goed. Leg ze maar op het Uitjeschap, riep de advertentiechef.

Het blijft schipperen met nieuwe verdienmodellen.

 

Vincent’s brug

Vincent van Gogh heeft verschillende versies van zijn irissen en zonnebloemen geschilderd, maar er was nog een ander onderwerp dat hij op diverse manieren vereeuwigd heeft. De Pont de Langlois. Oftewel de brug van de brit, zoals Vincent aan zijn broer schreef.

Vincent van GoghWat was er zo bijzonder aan die pont de Langlois bij Arles? De oeververbinding – vernoemd naar een brugwachter – doet een beetje denken aan de Magere Brug in Amsterdam. Van Gogh was een Brabander, maar hij merkte de gelijkenis met de Hollandse ophaalbruggen wel op. Het was in ieder geval een mooie constructie die Vincent aanleiding gaf om met het effect van licht, kleur en perspectief te experimenten. Het is bovendien een illustratie van zijn aangename verwondering over de schoonheid van het landschap rond Arles, waar hij net gearriveerd was. Op zoek naar de plek in Frankrijk waar hij zijn Japonisme kon vieren met een kleurrijk pallet.

Ik heb de verschillende werken (vier olieverf en één aquarel) in een volgorde gezet die toewerkt naar een climax, een echte Van Gogh. Waar het niet langer draait om de waargenomen werkelijkheid, maar om de beleving. Die intenser wordt als je de hitte van de hemel durft weer te geven. Er zijn ook kleine aanpassingen. Vincent kiest een iets lager perspectief, waardoor de brug ook de horizon overbrugt. Hij situeert wat bomen als vingerwijzing naar de hemelkoepel. En hij laat een rijtuig passeren, eerst getrokken door een wit paard, later door een donker rijdier.

Voor Versteeg

De volgorde waarin ze geschilderd zijn, was precies andersom – volgens een beschrijving van het veilinghuis Christie’s. De helderblauwe versie was de eerste. Laveloos van het licht. Meteen raak! Vincent zelf verwees naar deze brug als de pont de l’anglais. Hij was zo trots op deze prestatie, dat hij zijn broeder vroeg het schilderij in te lijsten en aan te bieden aan de Haagse galeriehouder Tersteeg, een aquarellist en vroegere leermeester die kritiek had op Van Gogh’s gebruik van kleur. Zijn reactie: “Dit is het werk van een krankzinnige…”

Later maakte Vincent andere versies, met afwijkende kleuren omdat het weer op de dag verschilde. De aquarel diende om zijn broer een indruk te geven van het werk. Een derde olieverf (de tweede bleek verregend) was bedoeld voor de eigen collectie.

Als ik nog eens naar de schilderijen kijk, heeft Vincent waarschijnlijk drie versies ter plekke gemaakt en later nog twee kopieën toegevoegd. Want van één moment zijn overduidelijk drie versies gemaakt. Dat deed Vincent omdat hij overtuigd was van het commercieel potentiel. Hij schreef zijn broer: “Bewaar die andere versies, want ze worden vast meer waard als de eerste eenmaal verkocht is.” De donkere versie werd in 2003 geveild voor 8,2 miljoen dollar.

Pont de Langlois

Brug van Langlois

Pont de Langlois

Terwijl ik dit schrijf waait de muziek van Starry Starry Night (Don McLean) over van de buren.

 

Vincent's brief

Henri Cassiers

Onlangs viel mijn oog weer eens op een kunstwerk. Ik ben geen kenner, slechts een liefhebber en gelegenheidskoper. Een genegenheidskoper. Ik vind iets mooi of boeiend en dan overtuig ik mezelf dat mijn keuze zijn geld waard is. Zo heb ik tijdens een strandwandeling eens vijf kilo purschuim meegezeuld, veronderstellend dat het ambergris was.

Henri CassiersGevolg was dus dat ik in de aftersale van een online veiling een bod deed op een schilderij dat gesigneerd was met H. Cassiers. Het betreft een middelgroot winterzicht, een afbeelding van enkele besneeuwde molens aan het water met dreigende wolken aan de horizon. Vlekjes vriesblauw zichtbaar in de lucht. Het werk werd omschreven als een olieverf op linnen. Het veilinghuis mailde me prompt dat ik het werk kon komen afhalen voor de geboden prijs. Wat de gek ervoor gaf.

Hoezo gek? De signatuur is van Henri Cassiers, een Vlaamse meester die naam heeft gemaakt met schoolplaten, affiches en ansichtkaarten. Er is iets vreemds aan de hand met deze schilder. Zijn oude reclame-posters voor de Antwerpse rederij Red Star Line brengen meer op dan de originele aquarellen en olieverfschilderijen. Blijkbaar wordt de decoratieve waarde van zijn werk hoger ingeschat dan zijn betekenis als kunstschilder. Door zijn fellow artists werd Cassiers echter wel gerespecteerd. Hij was mede-oprichter van Les Hydrophiles, een groep aquarellisten in Brussel en omstreken.

Klare lijn

klare lijnCassiers was een tijdgenoot van Vincent van Gogh. Beide kunstenaars hebben gemeen dat ze in hun leerjaren beïnvloed zijn door het impressionisme van de belle epoque en later meegezogen werden in het japonisme dat in Parijs populair was. Van Gogh ontwikkelde een unieke explosieve stijl, terwijl Cassiers zijn vaardige hand gebruikte om kunstige illustraties te maken van zeeschepen, automobielen, landschappen en uiteindelijk zelfs klederdrachten.

Veel werk van Cassiers is gemaakt om vermenigvuldigd te worden, gebruik makend van nieuwe druktechnieken. Je ziet er de klare lijn in ontstaan die later met Tintin van Hergé tot grote bloei kwam, een stijl die op zijn beurt weer geïnspireerd is door de Chinese en Japanse prentenkunst.

Reproducties

Voor deze generatie kunstschilders was de verkoop van licenties aan drukkers van posters en ansichtkaarten een belangrijke bron van  inkomsten. Van Gogh heeft dat ook even geprobeerd, tevergeefs. Dat was destijds al een punt van discussie onder kunstenaars, want uitgevers en commerciële opdrachtgevers hadden uiteraard een voorkeur voor illustratieve stijlen. Het eindresultaat was toegankelijk, maar meestal ook minder artistiek. De vorm had voorrang op de vent.

Dat neemt niet weg dat er prachtige aquarellen en olieverfschilderijen van Cassiers in omloop zijn. Hij reisde veel in Nederland en plaatste zijn schildersezel bij menig stadspoort, brug, haven en molen om het drama van water, lucht en land vast te leggen in vette oliestreken, of juist met fluïde waterkleuren.

Hotel Spaander

De Vlaming verbleef regelmatig in Volendam, waar hij logeerde in het kunstenaarshotel Spaander. Hij vond er met zijn familie onderdak tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daar liet hij een schilderij achter dat een eeuw later bij Christies geveild werd voor enkele duizenden euro’s. Geen hoge prijs, maar de waarde van een Cassiers lijkt in ieder geval de bodem ontstegen. De originele olieverfs worden langzaamaan meer waard dan de oude affiches.

Opvallend: dat geveilde werk is een iets grotere versie van het schilderij dat ik net gekocht heb. Die van Spaander heeft meer details, maar minder kleur. Hun versie is vereeuwigd als litho en ansichtkaart; die van mij niet. Die van Spaander heeft een signatuur rechts; op mijn versie staat de handtekening links.

Mijn Cassiers is te goed om een kopie te zijn, dus ik ga ervan uit dat de meester zelf een tweede variant gemaakt heeft. Voor een bekwame vervalser is de waarde van een Cassiers immers niet hoog genoeg. Het is iets wat kunstschilders destijds vaker deden: één versie voor de patron en een volgende voor de eigen verzameling. Nou moet ik alleen nog een kapitaalkrachtige verzamelaar vinden om onze collectie langzaam uit te breiden. En een museum te bouwen. In Vlissingen bijvoorbeeld, waar de volksverhuizers uitgezwaaid werden.

mijn schilderij

Winterdoek

Een winterlandschap kan indrukwekkend zijn in grauw en grijs. De Vlaamse kunstschilder Piet Mees vulde tientallen, misschien wel honderden doeken met besneeuwde boerderijen in een wit landschap. Alleen aan de horizon glooit rood avondlicht in een dreigende avondlucht. Kitsch avant la lettre.

PietMees_winter PietMees_winter PietMees_winter PietMees_winter PietMees_winterPietMees_winter

Typerend zijn bovendien de hooibergen die als besuikerde cupcakes in het landschap staan. En het meanderende beekje of pad. Het moet een populair thema geweest zijn, want dit tafereel hangt in vele Vlaamse huishoudens.

Zeker ook omdat vrijwel hetzelfde beeld navolging kreeg in het werk van Henri-Jozef Pauwels (1903-1983). In plaats van een gloeiende horizon voegde HJ gloeiende raampjes in de boerderijen toe. Piet Mees wordt omschreven als een expressionist, terwijl Pauwels geldt als een impressionist. Maar het resultaat is vergelijkbaar.

Het gevolg van deze winter overload: de waarde van deze prachtige schilderijen is doorgaans beperkt tot minder dan honderd euro. Dat kan echter ook reden zijn om juist te gaan verzamelen!

HenriJozefPauwels_sneeuwHenriJozefPauwels_sneeuwHenriJozefPauwels_sneeuwHenriJozefPauwels_sneeuw