ToiZaak

Regel recht

Eén van de stelregels bij creatief werk is: kill your darlings! Word niet verliefd op je vondsten, want een overdaad aan spitsvondigheid werkt averechts. Dat advies lijkt in de wind geslagen bij XXS Amsterdam toen ze een campagne mochten maken voor de rechtsbijstandsdiensten van Brandmeester. Die zit zo vol grapjes dat het potsierlijk wordt. En de boodschap niet meer over komt.

BrandmeesterEerste vraag: heette deze onderneming al Brandmeester of is dat ook onderdeel van de nieuwe positionering? Het blijkt een nieuw label te zijn van SRK Rechtsbijstand, sinds afgelopen najaar. Iemand heeft blijkbaar bedacht dat het goed was om de suggestie te wekken van een persoonsnaam, die tegelijkertijd stopping power had.

Brandmeester blijft op zich wel hangen. Maar het is ook een verwarrende naam, zeker voor Google. Dat vergt veel seo-inspanning. De domeinnaam was bovendien al vergeven aan de koffiemannen van Brandmeester’s, dus hebben de juristen er maar BrandMR van gemaakt. Daarom is die regel ooit bedacht. Te veel gedoe! Kill your darlings…

Meneer Bok

En dan zijn we nog niet eens aan de campagne toegekomen. XXS heeft de schlemiel uit de kast getrokken, een beproefd reclamerecept. Ze hebben hem zelfs een naam gegeven: Fred Bok, hoofd inkoop. Dan kan de slapstick beginnen. Meneer Bok steekt zijn vinger op als anderen voordringen of de rekening te hoog is, maar als op kantoor zijn spullen in een doos op de vloer staan raakt hij het spoor bijster. Dat is volgens XXS een teken dat hij ontslagen is en rechtsbijstand behoeft. Omdat het ‘te ingewikkeld wordt. Te onzeker.’ Onzeker indeed.

Iemand heeft er nog een woordspeling bij bedacht. Regel recht. Als variant op regelrecht. Woord kunst. Weer een vondst die onderweg verdampt. Over kill!

BrandmeesterTerwijl de boodschap van BrandMR eigenlijk heel simpel is. Geen blanco cheque voor dure advocaatuur, maar rechtsbijstand voor vaste tarieven. Dat is ook nieuw. Iedereen kan bellen. Juist ook degene die geen rechtsbijstandsverzekering heeft. Suggestie voor de volgende commercial: geef Fred een slimme dochter. Bella Bok!

BrandMR heeft trouwens wel een herkenbaar eigen stijl in zijn illustraties. Mooi werk, oprecht!

Boetedoening

Een meisje op haar knieën, een man met een stok, een non op de trap: wat zien we dit tafereel? Is het een kerkinterieur of een klooster? En waarom valt dat licht zo eigenaardig op de muren en vloeren?

boetedoeningOp een online veiling trof ik een intrigerend paneel aan. Het is beuken of eiken, dat kan ik niet zien. De schilder heeft een boete-tafereel gemaakt, zo te zien in een kerk. Op het eerste gezicht geen bijzonder schilderij, maar bij nadere bestudering is het prachtig vakwerk vol fraaie details.

Is het een jongen of een meisje dat neerknielt aan de voet van een mariabeeld? Mijn keuze valt op een meisje. Zo te zien draagt ze een rokje en heeft ze lang haar. De man die boven haar uit torent is geen geestelijke. Hij draagt een luxe lange jas en hij heeft lakschoenen. En hij leunt op een stok, misschien een paardenzweep. Op de trap daalt een non af. Een vrome vrouw, haar handen in de mouwen en haar blik naar beneden gewend. Alsof ze de opgelegde boetedoening negeert.

Want het meisje doet boete, onder dwang van die man. Op haar knieën zit ze voor een offerblok. Volgens de verkoper van het schilderij is het een kerkinterieur. Het kan echter ook een klooster zijn, een school of zelfs een ziekenhuis. De kleding suggereert dat het tafereel zich afspeelt eind 19e of begin 20e eeuw. De omgeving is monumentaal, maar de personages zijn dat niet.

Opvallend is de lichtval. Zonlicht schijnt door grote vensters op de muren, de trap en de vloer. We zien de traptreden en de natuurstenen vloertegels duidelijk afgebakend. De details zijn indrukwekkend, zeker voor een klein schilderij. Maar de lichtval is vreemd. Voor de zitbank loopt het licht door op de vloer, maar op de bank zelf valt schaduw. Kijken we naar het vensterlicht op de muren dan valt op dat het licht op twee haakse muren dezelfde contouren heeft. Dat kan bijna niet correct zijn.

Een bedoeling kan ik daar niet in ontdekken. De schilder heeft simpelweg zijn perspectief onderweg verloren. Maar er zit wel een bedoeling in het verhaal. Het is een vroeg #metoo tafereel. Het meisje op haar knieën, de non die wegkijkt. De man als meester. Daar zit kritiek in en misschien wel humor. Is dit een schilderij over schijn-heiligheid?

Perspectiven

Zulke kerkschilderijen zijn een genre met oude meesters. Die legden de nadruk op dieptewerking in gebouwen. Later kwam daar ook lichtval bij.

Vredeman de VriesDe architect en schilder Hans Vredeman de Vries (1527-1607) uit Leeuwarden schreef zelfs een boek over perspectief met kerktekeningen als illustratie. Daar is te zien waar Escher inspiratie vond. Ook zijn zoon Paul (1567-1617) maakte schilderijen met indrukwekkende dieptewerking. Hans had in de zeventiende eeuw een slordige dertig navolgers die allemaal bewerkelijke interieurschilderijen met prachtige dieptewerking maakten.

Deze eerste perspectiven zijn te kenmerken als tunnelwerken, omdat ze het gebouw in de lengte op het doek zetten, vanaf een hoog standpunt. Later werden er objecten op het verdwijnpunt gemanoeuvreerd.

Leerlingen en navolgers van Vredeman de Vries waren vader en zoon Hendrik van Steenwijck (resp I en II). Van Steenwijck I (1550-1603) is geboren in Kampen. Hij schilderde kerkinterieurs in Aken, Antwerpen en Frankfurt. Van Steenwijck II (1580-1640) kwam ter aarde in Antwerpen, waar hij de kathedraal als thema koos. Hun werk wordt architecturaal genoemd omdat ze zo precies zijn met perspectieven. Vloeren, wanden, pilaren en plafond: ze zijn met spectaculaire dieptewerking op het doek gezet.

SaenredamOok Pieter Jansz Saenredam (1597-1665) lijkt een bron van inspiratie. Zijn vader had fortuin gemaakt met de VOC, dus Pieter had de tijd om zich te bekwamen als architectuur-schilder. Zijn perspectiven zijn ongeëvenaard. Het Rijksmuseum bezit een hele collectie. Saenredam had veel navolgers, dus er ontstond een nieuw genre: het kerkinterieur.

Een navolger was Emanuel de Witte (1617-1692) die wat minder met de architectuur bezig was en meer aandacht aan de sfeer gaf. In zijn kerken zijn spelende kinderen te zien en honden die een plasje doen. De Witte was een wildebras die gokte en een vechtpartij niet schuwde. Hij kwam aan zijn einde toen hij zich verhing aan een brug, waar hij verdronk toen het touw brak. Maar als schilder van het kerkinterieur werd hij beroemd. Typerend voor De Witte dat het licht overal vandaan kon komen. Goh, dat is precies wat opvalt op het geveilde schilderij.

Modernen

Meer recente navolgers plaatsen een narratief in het perspectief van die kerk. Het interieur werd achtergrond van een verhaal. Een huwelijk, een doop, een begrafenis.

Johannes Bosboom (1817-1891) wordt beschouwd als lid van de Haagse School. Daar was het kerkinterieur geen geliefd thema, maar Bosboom’s gebruik van licht, schaduw en kleur plaatst hem vol in de traditie van de school. In zijn werk zien we vaak een vader en dochter of een moeder kind in de ruimte van de kerk, om het monumentale karakter te versterken. Bosboom maakte gedetailleerde schilderijen, maar er bestaan ook schetsen nagelaten en impressionistische werken die met losse hand gemaakt zijn.

Bosboom <nog in bewerking>

Amazon.Go

Amazon overweegt om nu ook in Duitsland na de VS en Engeland fysieke winkels te openen. Goed in de peiling houden, want voor je het weet staan er ook in Nederland ineens Amazon.Go kiosken.

Amazon heeft een wat moeizame relatie met Nederland. Elke zoveel jaar is er weer nieuws: Amazon komt er nu echt aan. Maar Nederland is al die tijd een extensie van Duitsland gebleven voor de Amerikaanse webwinkelgigant. Nederlanders hebben een eigen afdeling bij Amazon.de en de distributie wordt verzorgd vanuit Duitse distributiecentra. Bol.com is simpelweg een te grote barriere voor Amazon.

Maar nu er winkels van Amazon.Go zijn aangekondigd in Duitsland (Welt am Sontag) gaan we wellicht alsnog een vestiging zien opduiken in Nederland. In Hoch Kathareine vielleicht? In de VS beschikt Amazon begin 2020 al over achttien Go-stores. Er zouden plannen zijn voor een paar duizend vestigingen binnen enkele jaren. Maar Amazon wil eerst zijn pilot stores op orde hebben. Wat wordt daar verkocht? Het zijn nu vooral convenience stores met een kleine cadeau-afdeling waar overwegend gemaksvoedsel, drank en snacks worden verkocht onder huismerk.

Whole Foods

Amazon is eigenaar van Whole Foods Market, een biologische supermarkt-keten uit Texas met ruim 400 vestigingen in de VS, Canada en de UK. In Engeland en Schotland heeft deze retailer circa zeven winkels, dus de schaalgrootte daar is beperkt. Het format Amazon.Go wordt in Engeland nog niet beproefd.

Amazon.Go bottlesDat roept de vraag op hoe de inkoop voor de Duitse winkels opgezet gaat worden. Eigenlijk is het logisch dat Amazon pilot stores in alle belangrijke Europese markten gaat beginnen, dus naast Duitsland ook Frankrijk en Engeland. Het aanbod zal waarschijnlijk te vergelijken zijn met dat van de convenience stores van Migros en Marks & Spencer. Gemaksvoedsel, drank, snacks en populaire cadeau-artikelen.

Schuimreclame

Nederland wordt sinds een tijdje overspoeld met drinkliederen. Het is alsof de brouwerijen een premie betalen aan iedere bard die een bierlied maakt. Allemaal vrienden van Amstel, Bavaria en Stella? Proost, op het leven! Dat is geen sluikreclame, maar schuimreclame…

Drinkliederen zijn een klassieke variant op content-marketing. Zou je creatief directeur bij een online agency zijn en nadenken over een bier-campagne met viral potential dan zou je een premie op drinkliederen kunnen zetten. Ieder dranklied dat de televisie haalt, krijgt een beloning.

Afgelopen zomer stond René Froger onverwacht op een groot podium naast Tino Martin om een bierlied te zingen: Proost, op het leven! Martin was net weer single, dus hij zoekt zijn heil in de drank. Aangemoedigd door Froger die ook de nodige ervaring heeft met alcohol.

Een vergelijkbare titel gebruikte Samantha Steenwijk vier jaar eerder: Proost op het level… Is dat soms een reclameslogan?

John de Bever vond het ook een inspirerende titel. Het bewijs dat alcohol hersencellen doet verdampen: Proost op het leven

En de bierballade van Guus Meeuwis natuurlijk. Proosten… op het leven!

De vergeetkracht van bier werd tijdens het AvroTros Muziekfeest 2018 bezongen door André Hazes en Johnny de Mol in Wie kan mij vertellen wat ik gisteren heb gedaan?  Geen probleem Dré, dat lezen we wel in de Story en de Prive! Het feest vond plaats in de Ziggo Dome met verschillende grote lichtreclames voor BEER, bar en cocktails op de achtergrond. Die zijn steeds te zien als de regie een overzicht wil geven van het hele podium, als subliminale dorstopwekkers.

 

Neem er nog eentje van Wes Vermont, die een clip heeft opgenomen in Parijs. Slaat ook nergens op.

Atje voor de sfeer van René Karst, de zanger met het gebit van een flesopener.

Nog eentje voor ik ga van John West.

En een drinklied van de Alpenzusjes…

Hey Leentje, doe er nog eentje… weer zo’n rijmelaar uit Brabant.

Dan nog één laatste keer Proost op het leven… Van troedaboer Danny Canters.

Big Cola

Coca-Cola en Pepsi hebben te maken met sterke concurrentie in de groeimarkten van Latijns-Amerika en Azië. Een grote cola-challenger is de Aje Group uit Peru met Kola Real en Big Cola. De usp van Aje? Grotere flessen!

Sinds de cola-bottelaars zijn overgeschakeld van glas op pet-flessen, neemt de concurrentie toe. Het dure glas met zijn kostbare retour-verwerking fungeerde als drempel die nieuwe toetreders tegen hield. Nu er goedkope pet-verpakkingen zijn, neemt de concurrentie toe. Coca-Cola en Pepsi krijgen sinds de jaren negentig stevig tegenwerking van private labels en B-merken.

Een voorbeeld van een B-merk producent is de AJE. Opgericht in Peru, maar inmiddels gevestigd in Madrid. Het familiebedrijf verspreidt het verhaal dat Don Eduardo Añaños in de jaren tachtig op de vlucht voor guerrilla-geweld verhuisde naar de stad Ayacucho in de afgelegen provincie Huamanga. Daar was tekort aan van alles, dus gingen vader en zonen Añaños frisdrank maken die huis-aan-huis verkocht werd in afgedankte bierflesjes. In de jaren negentig was het bedrijf groot genoeg om te gaan exporteren, naar Venezulea. Toen werd de frisdrank al in grote pet-flessen verkocht.

Big Cola

Die supersize verpakking werd Kola Real’s unique selling proposition. Vandaar dat het bedrijf in overzeese exportmarkten in Azië en Afrika de naam Big Cola aangenomen heeft. Het bedrijf heeft nu productielokaties in 22 landen. In 2006 maakte de Aje Group de sprong naar Azië, door een bottelarij te openen in Thailand. Sinds 2010 wordt Big Cola verkocht in India. In 2015 waagde AJE de sprong naar Nigeria. het eerste land in Afrika.

De wereldwijde expansie gaat gepaard met een verbreding van het assortiment. Kola Real en Big Cola worden vergezeld van talloze andere smaken frisdrank. Op zijn thuismarkt heeft AJE de biermerken Franca en Caral gelanceerd. Sporade is een energy-drink, wiens naam niet toevallig op Gatorade lijkt. Tevens verkoopt AJE haar eigen water onder het label Agua Cielo.

Het totale volume van AJE is begin 2020 meer dan 3,5 miljard liter aan frisdrank. Sinds het jaar 2000 is de omzet van deze onderneming elk jaar met gemiddeld 22% per jaar gegroeid. Die groei ontstaat doordat AJE vrijwel alle productie in eigen hand houdt en zijn aanbod afstemt op de lokale vraag. In Azie verkoopt het bedrijf bijvoorbeeld cola zonder caffeïne. Behalve grote flessen voor de supermarkten, verkoopt AJE ook veel kleinere eenheden die gekoeld verkocht kunnen worden door een prijs die 25% lager is dan de grote merken. Gevolg is dat AJE binnen vier jaar 40% van de Indonesische verkoop van frisdrank voor zijn rekening nam.

Schoonmaaksap

Sinds er wasmiddel bestaat dat oogt als snoep, zijn er ook waarschuw-spotjes. Buiten bereik van kinderen houden! Trekt dat extra aandacht? Waarom maken producenten schoonmaakmiddelen die er als voeding uitzien? Ben je dan niet aansprakelijk voor misbruik? Kijk die Ajax eens!

Ajax schoonmaakmiddel in plastic flaconIn de aanbieding bij Aldi: schoonmaakmiddel van Ajax in de smaken citrus en framboos. Tijdelijk €1,29 per liter. Wat kost een vergelijkbaar pak sap?

Jaarlijk vinden er zo’n zevenduizend ongevallen plaats omdat peuters en kleuters schoonmaakmiddel voor snoep aanzien. VeiligheidNL en de Voedsel- en Waren Autoriteit proberen ouders bewust te maken van de risico’s. Gaaf of gevaarlijk? Plaats schoonmaakmiddelen buiten bereik!

Toch  blijven vaatwastabletten, liquid caps en toiletblokjes verleidelijk voor kids. Is dat nou helemaal en 100% de verantwoordelijkheid van de ouders? Of heeft Ajax ook enige aansprakelijkheid…

Gehannes

In Soest staat een Jumbo die de primeur heeft. Dozen met groenten en fruit: allemaal voorzien van een Johannes-look. Vieren we met Kerst de geboorte van Jezus, duikt een week vooraf die Johannes ineens op tussen dagelijkse boodschappen.

Wie is Johannes? Waar staat dat merk voor? Op de website is de verpakking dominant. Die is duurzaam en leent zich voor hergebruik of herverwerking. Maar het is geen dozenfabrikant. Want de grootvader van Johannes was ook al een fruitventer. Johannes is een handelsmerk van AGF Holland. Dus geen fancy label voor de huismerkgroenten van Jumbo.

Johannes dozen in Jumbo SoestAGF Holland is de grootste marktverkoper van groenten en fruit in Nederland. De derde generatie in het familiebedrijf heeft duurzame verpakkingen ontwikkeld, ook om iets te doen tegen plastics en voor herbruikbaarheid. Petje af en klompen aan de achterdeur.

Maar in deze vorm zal Johannes geen lang leven beschoren zijn, vrees ik. Als de verpakking dominanter is dan de inhoud, ben je vers aan het verstoppen. Daar heeft Jumbo geen belang bij, en de leverboeren ook niet. Ik wil als klant in één oogopslag zien waar de appels en tomaten liggen. Nu zie ik alleen maar dozen met opdruk. Gehannes!

Toch is de vorm herkenbaar. Het lijkt op de verpakking van soep- en maaltijd-verspakketten die sinds een jaar of twee in veel supermarkten te zien zijn. Dat zijn ook papieren dozen met een wikkel. Misschien is Johannes slechts een voorbeeld. Laat AGF Holland zien hoe onder huismerk of fancy label verspakketten hun plek in de winkel kunnen opeisen. Demo-doosjes! Dat is dan weer wel te snappen.

Gare de l’Est

Is dat nou de Gare du Nord of de Gare de l’Est? De stations van Parijs zijn vaak te zien op schilderijen van La Belle Epoque. Populair als souvenir, want deze imposante bouwwerken zijn een fraaie achtergrond om Parijs als lichtstad in regen, mist of sneeuw op het doek te zetten.

Gare de l'EstEr moeten wat dames met paraplu bij, een enkel trammetje en liefst een bloemenkar. Dan is het tafereel compleet. Een hele serie schilders had daar van 1850 tot de Tweede Wereldoorlog een broodwinning aan, want vergelijkbare werken lijken in grote hoeveelheden gemaakt. En nagemaakt. Eerder heb ik al schilderijen van de Notre Dame vergeleken. En deze keer kwam een afbeelding van een station voorbij. Te koop bij een online veiling. En het kwam me al bekend voor.

Gare de l'Est 1910De Vlaamse verkoper houdt zich van de domme. Hij beschrijft het tafereel als ‘herfst in de stad’ en geeft verder geen info. Zoek het zelf maar uit! Eerst stellen we vast welke plek het is. Al snel moet gekozen worden tussen Gare du Nord en Gare de l’Est. De verwarring ontstaat door een hangar rechts van de voorzijde. Die bestaat wel bij het noord-station, maar bij het oost-station is deze overkapping zelden te zien. Daar staan op de meeste afbeeldingen woningen. Zou de schilder een mengeling van beide stations gefabriceerd hebben? Dan duiken er echter alsnog foto’s op uit de jaren twintig waarop een aanpalende dakconstructie te zien is.

Tijdgenoten

Gare de l'Est - Galien LaloueHet schilderij is niet gesigneerd, maar dit genre kent enkele kopstukken. Laten we eens beginnen met Eugène Galien-Laloue (1854-1941), een schilder met Italiaanse voorvaders. Daar zien we meteen een treffende gelijkenis. Galien-Laloue heeft dit tafereel vanaf dezelfde positie wel een keer of tien op het doek vastgelegd, bij verschillende weersomstandigheden. Het is evident dat deze doeken de inspiratie zijn geweest voor de navolger die eerder getoond doek heeft gemaakt. Zelfs de lamp en boom zijn vrijwel identiek. Maar de kwaliteit is veel beter. Meer detail.

 Gare de l'Est - Edouard Léon CortèsHet werk van Galien-Laloue heeft een hoge illustratieve waarde. De schilder werd destijds zelfs door de Franse spoorwegen ingehuurd om spooractiviteiten vast te leggen voor toekomsitige generaties.

Hij heeft verschillende tijdgenoten en navolgers. Een tijdgenoot is Edouard Léon Cortès (1882-1969), een Franse schilder met Spaanse ouders. Ook deze schilder heeft talloze doeken met de Gare de l’Est geproduceerd. Deze schilders wisten heel goed dat zulke schilderijen goed verkochten, zeker ook omdat ze de sfeer van een gure winteravond treffen wisten vast te leggen.

Navolgers

Grand Bazar - Jean SalabetEen navolger was Jean Salabet die in 1900 geboren was. Hij heeft de koetsen alleen als kind gezien, dus zijn werk is gebaseerd op oudere afbeeldingen. Hij schilderde het Parijs van zijn ouders. Maar Salabet is wel een zeer vaardige schilder, dus zijn werk verkoopt nog steeds goed. Ook al is de artistieke waarde beperkt. We zien hier weer dezelfde lamp en dezelfde boom. En de ingang van het warenhuis Grand Bazaar.

Gare de l'Est - Antoine BlanchardNoemen we ook de schilder Antoine Blanchard (1910-1988), een pseudoniem van de schilder Marcel Masson. Die heeft het werk van Galien-Laloue en Cortes eindeloos nageschilderd. Ook voor hem geldt dat het zeer vaardig en decoratief werk is, dat vooral in de VS goed verkoopt. De zoon van zijn Amerikaanse agent is graag bereid originelen van vervalsingen te onderscheiden, want ook  navolgers kennen namakers.

Veiling

Nou heeft het schilderij op de online veiling een eigen stijl die afwijkt van alle andere doeken. De maker lijkt alles met dezelfde kwast geschilderd te hebben. Details ontbreken. Verfijnd is het niet, maar op zich is dat eigenlijk heel knap gedaan. Ook de kleurkeuze is wat excentriek. De lucht is groen en de lampen in het warenhuis lijken in brand te staan. Noem het gerust impressionistisch, neigend naar het kolderieke. Dat viel me bij dat doek van de Notre Dame ook al op.

Kijken we vervolgens naar de lijst, dan valt het kwartje. Beide werken zijn van dezelfde maker. De achterkanten zijn identiek, het doek lijkt nieuw en de lijst is van klatergoud. Zelfs de Vlaamse handelaar die deze doeken te koop aanbiedt is dezelfde. Misschien laat hij deze schilderijen wel in China maken. Namaken uit een catalogus van Galien-Laloue.

lijst 1 lijst 1achterkant 1achterkant 2

Wat brengt zo’n schilderij nou op? Het doek met Notre Dame was goed voor €160- terwijl op het doek met Gare de l’Est uiteindelijk €310- geboden werd. Daarvoor heb je wel een handgemaakte decoratie aan de muur.

Gare de l'Est - Galien-Laloue Gare de l'Est - Galien-Laloue Gare de l'Est - Galien-LaloueGare de l'Est - Galien-Laloue

Gare de l'Est - Edouard Léon Cortès Gare de l'Est - Edouard Léon Cortès Gare de l'Est - Leon-Cortes

Peet’s

Portfolio poker: zo wordt het spel weleens genoemd van grote multinationals die met enige regelmaat hun merken en activiteiten herschikken. Daarbij spelen marktkrachten een rol. Ze kopen marktaandeel, distributiekracht of inkoopmacht. Maar soms is het ook gewoon een spiel om shareholder value te creëren.

Die beurs komt ineens in beeld voor JDE-Peets. In de naam zien we bekende koffiemerken als Jacobs, Douwe Egberts en Peet’s terug. Al die merken zijn de afgelopen jaren bijeen gesprokkeld met geld van JAB, de John A. Benckiser Holding company.

Benckiser is groot geworden met de productie van Calgon, een wasmiddeltoevoeging om de effecten van kalkrijk zogenaamd hard water te verminderen. Het bedrijf wordt geleid door de Reimann familie, nazaten van de chemicus Karl Ludwig Reimann die met de dochter van oprichter Benckiser trouwde. Kort voor de eeuwwisseling fuseerde het Duitse bedrijf Benckiser onder leiding van de Nederlander Bart Becht met de Britse onderneming Reckitt. Dat bedrijf was bekend van zijn blauw, een toevoeging om witte was nog witter te laten lijken.

Beckiser Reckitt productsDe ondernemingen waren elk belust op groei door acquisities, dus samen werden ze een sterke overname-machine. Al snel beschikte de combinatie over een indrukwekkende portfolio aan bekende merken die via de drogist en supermarkt verkocht worden: Airwick, Clearasil, Dettol, Durex, Scholl, Strepsils, Woolite.

Enkele jaren eerder had Benckiser al het bedrijf Coty overgenomen, van oorsprong een Franse producent van parfums. Coty groeide op armslengte afstand van Reckit-Benckiser uit tot de grootste parfumfabrikant ter wereld. In 2013 werd Coty naar de beurs gebracht. JAB Holding heeft nu een belang van 37%.

Koffie

In 2012 ondernam JAB Holding een vergelijkbare move in de koffiemarkt. Die zomer kochten de Duitsers 13% van de aandelen van DE Master Blenders. In het najaar werden vervolgens Peet’s en Caribou overgenomen, twee Amerikaanse koffieketens. JAB verwierf in 2013 alle overige aandelen van DE Master Blenders en fuseerde dat bedrijf in 2014 met de koffie-activiteiten van de Amerikaanse onderneming Mondelez. De nieuwe combinatie werd Jacobs Douwe Egberts genoemd. Interessant, want Jacobs is van oorsprong ook een Duits merk.

Jacobs Douwe Egberts is na Nestlé de tweede koffiebrander ter wereld. Maar nu heeft JAB Holding het voornemen om dat koffiebedrijf samen te voegen met zijn koffieketens Peet’s en Caribou Coffee, en de combinatie naar de beurs te brengen als JDE-Peets. Eigenlijk hetzelfde als wat eerder met Coty gedaan is.

Peet's Iced EspressoWat weinig mensen beseffen, is dat Peet’s ook Nederlandse wortels heeft. Peet’s is genoemd naar Alfred Peet, een Nederlandse migrant die in de jaren zestig een koffiebranderij in San Francisco begon. Peet heeft mee aan de basis gestaan van Starbucks, want de oprichters van dat merk zijn door Alfred opgeleid.

Het leven van Peet wordt verteld in een biografie, geschreven door Jasper Houtman. Daar is een mooie film van te maken, want Peet is nou zo’n typische koffie-nerd die net als Woody Allen’s Zelig achteloos door de wereldgeschiedenis wandelt. Hij zat als dwangarbeider in Duitsland, maakte als buitenstaander de politionele acties in Indonesië mee en belandde in Berkeley (San Francisco) toen het hippie-tijdperk begon. Was het een koffie-liefhebber? Peet dronk liever een kopje thee…

baby-sampling

In 2008 kondigde Bert Dorenbos van Schreeuw om Leven aan foetus-poppetjes huis-aan-huis te gaan bezorgen om aandacht te vragen voor pro-life standpunt van zijn groep. Bluf, zo bleek al snel. Elf jaar later kijkt Medialogica van omroep Human terug op de media-oorlog tussen voor- en tegenstanders van abortus.

Het is bijna onvermijdelijk dat het abortusdebat gepaard gaat met framing en story-telling. De tegenstelling is niet links versus rechts, niet progressief tegen conservatief, zelfs niet pro-leven versus anti-leven. De fundamentele vraag is: mogen ouders (de moeder met name) beschikken over het leven van de jonge foetus? Dat is een gewetensvraag, maar het is ook een pragmatische kwestie – als je beseft op welke manieren zwangerschappen beëindigd worden in landen waar abortus illegaal is.

In Nederland staan we abortus voorwaardelijk toe, al sinds de jaren zeventig. Maar het debat gaat voort, en de standpunten evolueren – zo zien we in Medialogica van omroep Human. De interviewer stelt vragen aan Christa Compas, directeur van het Humanistisch Verbond. Dat lijkt me een onhandige keuze, te dicht bij huis. Compas werd aangesproken als feminist en blikte terug op de acties onder het vaandel Baas in Eigen Buik.

Baas in eigen Buik afficheDat was al een frame avant la lettre, die buik. Zo werd het abortusvraagstuk een kwestie van zelfbeschikking. Niet de staat en niet de kerk hebben het primaat over ons lichaam. Daar had de anti-abortus beweging geen antwoord op. De dominees die met Zijn Woord zwaaiden waren geen partij voor de Dolle Mina’s. De bijbelbroeders hebben lang met horror-foto’s gewerkt van verminkte feuti. Wreed en bloederig.

Pro-Life

Tot ze vanuit de Verenigde Staten slimme campagne-technieken aangereikt kregen. Dat begon al met het label pro-life. Prompt waren de actievoerders geen tegenstanders van abortus meer, maar voorstanders van het leven. Ook het ongeboren leven. Dat trekt veel twijfelaars terug over de streep. Het weerwoord was pro-choice. Ook geen slechte slogan.

En toen kwam iemand met foetus-poppetjes. Dorenbos deed in 2008 alsof hij ze zelf bedacht had, maar deze Precious Ones fetusmodels zijn al in de jaren zeventig ontwikkeld. Bedoeld voor aanschouwelijk onderwijs op school. In de VS werden ze ooit met Halloween uitgedeeld, door een actie-dominee die meespeelde met trick-or-treat.

In de documentaire van Human komt een kunstenares aan het woord die de poppetjes verwerkt in haar art. Zij suggereerde dat voor de gekleurde poppetjes een andere prijs gevraagd wordt dan voor de blanke, maar dat is niet waar. Ze kosten allemaal twee kwartjes groothandelsprijs.

Als promotiemiddel zijn ze wel een stuk sympathieker dan de bloederige foto’s die Schreeuw om Leven eerder uitdeelde. Of het getuigt van medeleven om zulke poppetjes te geven aan vrouwen bij de ingang van abortusklinieken is weer een andere vraag. Ik houd niet van hysterische zedenprekers en straatverkopers, maar misschien kunnen ze in de kliniek zelf uitgereikt worden bij het voorgesprek. Als extra nadenkinstrument.

Poppetjespropaganda

Medialogica beschrijft hoe Dorenbos met een koffer vol feutuspoppetjes naar Auschwitz is gereisd om ze daar te fotograferen onder een poort met Abortus makes Free. Sensatiebelust, smakeloos en meedogenloos: zo kennen we onze Bert. Altijd goed voor een evangelische rel. Was Jezus zelf ook geen activist? Medialogica stelt vast dat Auschwitz niet op de hoogte was van dit gebruik. Dat is weer zo’n eigenaardige twist in dit verhaal: pleit een programma over de media er nu voor dat zulke partijen betrokken raken bij het script?

Zo valt Medialogica zelf ook in de valkuil van sensatiezoekende story-telling. De politiek correcte reporters kunnen het niet laten om met het vingertje te zwaaien dat aan de dominee voorbehouden is. Terwijl de simpele feiten prima door de kijker zelf beoordeeld kunnen worden. Want ook met zijn poppetjespropaganda was Dorenbos niet de eerste. In de jaren negentig zijn feutuspoppetjes gemaakt met een peukje in hun mondje: de Itty Bitty Smoker als waarschuwing tegen het roken tijdens de zwangerschap.